• 10 Mart 2016, Perşembe 14:50
MehmetASLAN

Mehmet ASLAN

Sosyal Haklar ve Sadaka

6 Mart'ta 3. Boğaz köprüsünün birleştirilmesi için son parça  monte edildi. Bir törenle köprünün kaynağı Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Başbakan Davutoğlu tarafından gerçekleştirildi. Törene ayrıca bazı bakanlar, işçiler ve yüklenici firmalar katıldı. Tören sonrası, ortaya çıkan eseri inşa eden müteahhitten işçiler için prim, ikramiye talebinde bulunan Cumhurbaşkanının, konuyu sadaka ile tanımlaması, medyada tartışma konusuna dönüştü.

Tartışmalar genel olarak verilen şeyin bir hak bağlamında değerlendirilmesi  ile sadakanın bir ihsan olması anlayışını ifade ettiği çerçevede ortaya çıktı. Bazı kişiler ise sadakanın da bir hak algısına dayandığını ve İslami yaklaşım içerisinde sadakaya hakkı olanın hakkını iade etmekte hiçbir beisin bulunmadığını iddia ettiler. Bu doğrultuda Cumhurbaşkanı'nın doğru bir biçimde önce ikramiye verilmesini ardından ayrıca bayram öncesi bir miktar daha verilerek bunu da sadaka niyetine geçmesini murad ettiğini belirttiler.

Yaklaşık 13 yıllık AK Parti iktidarında ilk olmayan sosyal hak ve sadaka tartışmalarına sosyal politika anlayışı bağlamında katılmak isterim.

Öncelikle bilindiği üzere sosyal hak anlayışı yurttaşlık kurumunun ortaya çıkardığı ve işçi sınıfı devrimi ile biçimlenen 19. yüzyıl Avrupa'sında gelişen bir yaklaşımı ifade ediyor. Temel insan hakları içinde ikincil haklar olarak da bilinen sosyal haklar, kişinin iş ve çalışma yaşamından başlayarak tüm  hayatını kuşatacak şekilde gelişmiştir.

Sosyal hak anlayışı kurumsal bir yapı içerisinde sosyal devlet yaklaşımının yer etmesine zemin hazırlamıştır. Devletler böylece kişilerin tam iyilik halinde bulunmalarına gönderimde bulunmak için sosyal devlet yaklaşımı ekseninde yurttaşların sosyal ve ekonomik çıkarlarını önceleyen bir uygulamayı anayasal hukuk düzeninin bir öğesi konumuna yükseltmişlerdir.

Sosyal devlet anlayışına meşru zemin teşkil eden sosyal haklar, en temelde hiçbir değer ve inanca bağımlı kalmaksızın kişilerin emek, çalışma yaşamı ve fiziksel durumuna göre biyolojik, psikolojik  ve sosyal anlamda onurlu bir biçimde yaşamalarını ifade eden sosyal hizmet ve yardımlar ile iş ve çalışma yaşamı ve güvenliğinden müteşekkil bir anlayışı somutlaştırmıştır. Buradaki hak mekanizması devletin pozitif anlamdaki yükümlülüğünü, bireylerin pozisyonuyla garanti altına almayı amaçlamaktadır. Dolayısıyla kişi, inanç ve değerlerin tasarruflarından bağımsız genel bir uygulamayı kural haline dönüştürmek, sosyal haklar ekseninde sosyal devlet temasını ortaya çıkarmıştır.

Sadakayı ise dini bir sosyal uygulama örneği olarak tarihsel süreçte kişilerin esenliğini sağlamak için yoksula ve aciz kişilere katkıda bulunmayı hedefleyen ve kökeninde vicdani bir paylaşımı, toplumsal adalete erişme yolundaki bireysel çabayı ifade eden  yardım olarak tanımlamak mümkündür.  

Sadaka, İslam hayırseverliği ile farklı biçimlerde tezahür eden sosyal yardımlaşma sorumluluğundan müteşekkildir. Ancak burada istihkak ile yükümlülük gibi kavramlara müracaat ederek, sadakanın çeşitli biçimlerini tartışmak, Cumhurbaşkanının kastı ile ona yönelik iddiaları ve dahası uzun süredir devam eden tartışmaları değerlendirmek konusunda bizlere kolaylık sağlayabilir.  

Amy Singer'in (2012) "İyilik Yap Denize At " isimli eseri ile Nora Şeni'nin (2009) "Oryantalizm ve Hayırseverliğin İttifakı"  isimli eseri konuya tarihsel ve toplumsal açıdan bakarak, sadaka, zekat ve diğer dini kökenli sosyal yardımlaşma biçimlerini incelemektedir.

Singer'e göre sadaka, Müslümanlıktan önce gelen ve İslam'ın başlangıç formasyonuna katkıda bulunan Yahudilik ve Hıristiyanlıkta da bulunan bir adettir. Sami dilindeki hak ve imtiyaz ile bağış ve hediye anlamına gelmektedir. İbranicede adalet veya hakkaniyeti ifade eden sadaka ahlaki bir anlama sahiptir. Yahudilerin, somut ve maddi bir yardıma dayanan ve yoksula verilmesi gerekene sadaka dedikleri belirtilir. İbranicede ayrıca muhtaçlara gösterilen misafirperverlik ve merhametlilik, sadaka vermekle dile getirilir.

Şeni'ye göre  ise sadaka, Yahudilikten Hıristiyanlığa doğru değişen anlamıyla yardımlaşma, hayırseverlik ve çileciliği belirten bir yaklaşımla muhtaçlara kayda değer bir yardım yapmayı ifade eder. Ayrıca philantropy felsefesinin gelişimine katkıda bulunacak duygusal ve felsefik bir bileşeni, yani insan sevgisini içerir.

Sadaka olgusunun, hayranlık duyulan, övülen bir eylem olabilmenin yanı sıra şahsi güç ve statü kazanımları için de kullanıldığı, bağış veren ile bağış alanları manipüle eden bir durumu içerdiği de görülmektedir.

Ancak bunlardan öte, kendini düşünmeden başkalarının iyiliğini düşünmek anlayışını hayata geçiren sadaka, bir yandan da verenin üstünlüğünü ifade eden algıyı içermektedir.

Sadaka'nın ifade edilen hususlardaki niteliğinin yanı sıra tartışmalardaki karşıtlığın kökeninde 1970'lerden sonra zayıflayan refah devleti anlayışı ile gerileyen sosyal devlet uygulamalarına yönelik  bir tepki de yer almaktadır. Hayırseverlik anlayışına dayanan, STK ve Hayırseverler aracılığıyla yürütülmesi istenci ve kişiler ile toplumun merhametine terk edilen bir yaklaşımı eleştirmek de bu bağlamda ele alınabilir.

İslami açıdan ise Kur'an da buyrulan zekat vermek gibi zorunlulukların yanı sıra sadaka gibi iyilikler, bireyler arasında adil davranmayı sağlamayı amaçlamaktadır. Yani farz olan bağış zekat ile hayır, yardım ve iyilik yapmayı ifade eden sadaka, gündelik yaşamdaki toplumsal adaleti savunmayı, zayıflar ile yoksulları himaye etmeyi ve salih amel işlemeyi vurgulamaktadır.

Zekat ve sadakanın, hayırseverlikler yükümlülük ve istihkak anlamlarının ötesinde hamilik ve koruyuculuk durumlarını içerme potansiyeli bulunduğu iddia edilmektedir. Böylece dikey ilişkileri çağrıştırdığı iddiasıyla modern zamanlardaki ideal eşitlik hali ile hak temasına aykırı ve çelişkili bulunmaktadır.

Özetle tartışmalar söz konusu çelişki ve aykırılıkları barındırmakta, sadakanın toplumsal bir öğe olarak sürdürülmesinden öte bunun bir devlet kurumsallığı içinde yer etmesine karşı bir tavır içermektedir.

Böylelikle tartışmalar örneğin, bayramlar ve özel günler dikkate alınarak, köprü inşası gibi faaliyetlerde çalışacak kişilerin sosyo-ekonomik durumları göz önünde bulundurularak ücret ve çalışma sisteminin oluşturulmasına yönelik talebi içermektedir.  

Cumhurbaşkanının murad ettiği şey, hak talep etme veya ihsan etme yöntemiyle ve sadaka unsuru gözetilerek ifade edilmesi noktasında  eleştirilmektedir. Söz konusu eleştiri ise sadaka karşıtlığıyla şekillendiği  ve gündelik, vicdani ve bireysel bir uygulamayı azımsadığı için de tepki görmektedir.


MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


SON DAKİKA HABERLER

ANKET

Yeni İnternet Sitemizi Beğendiniz mi?

  • S.Lig
  • 1.Lig
  • 2.Lig Kırmızı
  • 2.Lig Beyaz
    Takımlar O G B M Av P
1 Galatasaray 2 2 0 0 5 6
2 Kasımpaşa 2 1 1 0 2 4
3 Beşiktaş 2 1 1 0 2 4
4 Karabükspor 2 1 1 0 2 4
5 Medicana Sivasspor 2 1 0 1 1 3
6 Trabzonspor 1 1 0 0 1 3
7 Akhisar Bld. Genç. 1 1 0 0 1 3
8 Bursaspor 2 1 0 1 0 3
9 Yeni Malatyaspor 2 1 0 1 0 3
10 Medipol Başakşehir 2 1 0 1 -1 3
11 Kayserispor 2 1 0 1 -2 3
12 Fenerbahçe 1 0 1 0 0 1
13 Gençlerbirliği 1 0 1 0 0 1
14 Göztepe 2 0 1 1 -1 1
15 Atiker Konyaspor 1 0 0 1 -1 0
16 Antalyaspor 1 0 0 1 -2 0
17 Aytemiz Alanyaspor 2 0 0 2 -3 0
18 Osmanlıspor FK 2 0 0 2 -4 0
Şampiyonlar Ligi
UEFA
Alt Lig
    Takımlar O G B M Av P
    Takımlar O G B M Av P
1 Gümüşhanespor 26 17 4 5 27 55
2 MKE Ankaragücü 26 17 4 5 23 55
3 Hatayspor 26 13 7 6 13 46
4 Menemen Belediyespor 26 12 9 5 13 45
5 Karşıyaka 26 12 5 9 9 41
6 Niğde Belediyespor 26 11 8 7 8 41
7 Kastamonuspor 26 11 7 8 8 40
8 Sarıyer 26 10 8 8 4 38
9 Eyüpspor 26 11 4 11 -9 37
10 Etimesgut Belediyespor 26 10 6 10 5 36
11 İnegölspor 26 6 14 6 0 32
12 Aydınspor 1923 26 8 7 11 -4 31
13 Tuzlaspor 26 8 6 12 -8 30
14 Bugsaşspor 26 6 11 9 -1 29
15 1461 Trabzon 26 5 13 8 0 28
16 Tokatspor 26 6 10 10 -4 28
17 Kırklarelispor 26 4 9 13 -12 21
18 Kayseri Erciyesspor 26 0 2 24 -72 -1
    Takımlar O G B M Av P
1 İstanbulspor 26 17 3 6 21 54
2 Erzurum BB 26 14 7 5 23 49
3 Amed Sportif 26 14 6 6 13 48
4 Kocaeli Birlik Spor 26 13 6 7 6 45
5 Keçiörengücü 26 12 8 6 11 44
6 Sivas Belediyespor 26 11 9 6 9 42
7 Pendikspor 26 10 6 10 -1 36
8 Nazilli Belediyespor 26 9 8 9 -5 35
9 Bucaspor 26 11 4 11 -6 34
10 Zonguldak Kömürspor 26 8 9 9 2 33
11 Konya Anadolu Selçukspor 26 9 5 12 -9 32
12 Kahramanmaraşspor 26 7 10 9 -5 31
13 Hacettepe Spor 26 7 9 10 1 30
14 Fethiyespor 26 7 8 11 -6 29
15 Anadolu Üsküdar 1908 26 5 11 10 -10 26
16 Fatih Karagümrük 26 6 7 13 -9 25
17 Büyükçekmece Tepecikspor 26 6 5 15 -17 23
18 Ofspor 26 5 5 16 -18 20

BURÇLAR

(21 Mart - 20 Nisan)

Koç Burcunun 21.08.2017 Günlük Yorumu

(21 Nisan - 21 Mayıs)

Boğa Burcunun 21.08.2017 Günlük Yorumu

(22 Mayıs - 22 Haziran)

İkizler Burcunun 21.08.2017 Günlük Yorumu

(23 Haziran - 22 Temmuz)

Yengeç Burcunun 21.08.2017 Günlük Yorumu

(23 Temmuz - 22 Ağustos)

Aslan Burcunun 21.08.2017 Günlük Yorumu

(23 Ağustos - 22 Eylül)

Başak Burcunun 21.08.2017 Günlük Yorumu

(23 Eylül - 22 Ekim)

Terazi Burcunun 21.08.2017 Günlük Yorumu

(23 Ekim - 21 Kasım)

Akrep Burcunun 21.08.2017 Günlük Yorumu

(22 Kasım - 21 Aralık)

Yay Burcunun 21.08.2017 Günlük Yorumu

(22 Aralık - 21 Ocak)

Oğlak Burcunun 21.08.2017 Günlük Yorumu

(22 Ocak - 19 Şubat)

Kova Burcunun 21.08.2017 Günlük Yorumu

(20 Şubat - 20 Mart)

Balık Burcunun 21.08.2017 Günlük Yorumu

NAMAZ VAKİTLERİ
yukarı çık