• 26 Mayıs 2017, Cuma 17:03
ServetYAZICI

Servet YAZICI

Dayanışma Sigortasının Temelleri

İslam hukukunda olası risklerin paylaşımını düzenlemek üzere iki temel kurumun varlığı göze çarpar. Bunlar akile ve vela müesseseleridir. Her iki kurumun da özünde ortaya çıkabilecek bir takım risklere karşı toplum içinde bir dayanışma yaratmaktır. İslam toplumlarında insanların güçlerinin yetmeyeceği haller akile, zekât, vakıf, lonca gibi çeşitli sosyal kurumlar içerisinde çözülmüştür. Öte yandan tevekkül itikadının da varlığı ile bu kurumların dışında ayrı bir çözüm arayışına ihtiyaç duyulmamıştır. Ancak zamanla toplumsal yapıların çözülmesi (ve işlevsizleşmesi), maddi ve manevi rizikoların artması insanları yeni arayışlara yöneltmiştir.

Akile, kasıt unsuru olmayan adam öldürme ve yaralama durumlarında suçlunun adına diyeti ödemeyi kabul edenler topluluğudur. Akile sistemi de akile topluluğunun suçlu adına dayanışma içerisinde bulunan bu grup tarafından ödenmesi sistemidir. Akile İslam öncesi dönemden beri var olan bir Arap geleneği olmasına karşın Hz. Muhammed’in tatbikatı ile İslam fıkhı içerisinde meşruiyet kazanmıştır. Bu arada diyet ise günlük dilde kan bedeli anlamına gelirken hukuk dilinde ise tazminat anlamına gelmektedir.

Modern İslam hukukçuları içerisinden birçok fıkıhçı, diyetin ödenmesine ilişkin getirilen zorunluluk gibi durumlardan yola çıkarak akile ile sigorta arasında benzerlik ilişkisi kurmaktadır. Buna karşın ikisi arasında bir ilişki olmadığını ileri süren görüşler de söz konusudur. Benzerliği kabul etmeyenlerin görüşlerini dayandırdığı temel husus ise sigortanın özünde kazanç amaçlı bir organizasyon olmasıdır. Oysaki akile kazanca dayalı bir sistem değildir. Akile çeşitli bakımlardan günümüz sigortasına oldukça benzemektedir. Bu benzerlikleri aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür;

      *  Her ikisi de kişilerin bedensel, ekonomik ve destekten yoksun kalma gibi zararlarını karşılar.

      *  Akile topluluğundan alınan ve akile sandığına konulan bedeller ile günümüz sigortalarında tahsil edilen primler birbirine paralellik arz etmektedir.

      *  Üçüncü şahısların üstlenmesi halinde (ki akile sisteminde kişinin akilesi/divanı ödemektedir) diyet, kişiye verilen bir cezadan çok kişinin tek başına altından kalkamayacağı yükü hafifletmektedir. Sigortalarda ortaya çıkan zarar da benzer şekilde üçüncü kişilere ödetilmekte ve kişinin tek başına altından kalkamayacağı bir zarar giderilmektedir. Her ikisinde de doğacak olan zararlara karşı riziko paylaştırılmakta ve sosyalleştirilmektedir.

      *  Akilede sadece kast unsuru taşımayan eylemlerin diyeti/erş’i ödenmektedir. Sigortada da sadece gayrı iradi rizikoların zararları tazmin edilmektedir. Her ikisinde de kast unsuru içeren zararlara ilişkin bir tazminat yoktur.

Amaç ve niyet bakımından ele alındığı zaman İslam’daki akile ile sigortanın örtüştüğü söylenebilir. Her iki kurumun da özü, başa ne zaman geleceği belli olmayan bir tehlikenin zararını diğer insanlarla dayanışma içinde paylaşarak yükü hafifletmektir. Genel olarak değerlendirildiğinde akile sisteminin dönemin sigortası olduğunu söylemek mümkündür. Birçok benzerliklerinin yanında özellikle zararın yükletilme esasına bakıldığı zaman çok ciddi bir benzerlik görülmektedir. Günümüzdeki hiçbir sigorta uygulamasında söz konusu rizikonun yarattığı zararı tek başına bir kişi karşılamaz. Ortaya çıkan zarar, diğer sigortalıların primleri ile karşılanır. Sigorta sistemi bu açıdan akile sisteminde oluşturulan sandığa benzer bir havuzdur. Bu havuzu sistemin koruması altındakilerin ödediği primler beslemektedir. Akile sisteminde de oluşan zararı doğrudan kişinin kendisi değil kişinin akilesi olan kabilesi ya da divanı ödemektedir. Bu ödeme işlemi ortaklaşa gerçekleşen bir işlemdir. Sigortada olduğu gibi akilenin bütün mensupları da bu yükü kaldırmalarına karşılık olarak aynı olay kendi başlarına geldiği zaman ayn korumaya sahiptirler. Nasıl ki akile kişinin aynen ailesi gibi karşılaştığı zararı ödemekte ise sigorta sisteminde de sistem tüm sigortalıların ailesi gibi karşılaşılan zararı ödemektedir. Bu yönüyle her iki sistemin de mantığı birebir aynıdır. Ancak hemen şunu da eklemek gerekir ki akile sistemi fidye, diyet, erş gibi sınırlı birkaç altından kalkılması zor durum için uygulanmış bir sistemdir. Sigorta sisteminde ise kişiler ihtiyari olarak olası bütün riskleri güvence kapsamına alabilmektedirler. Her iki sistem arasındaki en önemli fark belki de budur.

Vela da aynen akilede olduğu gibi toplumsal bir yapıyı ifade eder. Velanın temelinde Arap olmayan Müslümanların toplumsal dokuya eklemlenme çabası vardır. İslam’ın ilk dönemlerinde karşımıza çıkan akile ve vela müesseseleri arasındaki temel fark, akilenin Arap soylular için söz konusu olması velanın ise Arap olmayanların belirli bir dayanışma grubu içerisine dahil olmasını düzenleyen bir kurum olmasıdır. Akile müessesesinde özgür Araplar söz konusu iken velada iki türlü durum vardır. Birinci durumda Arap efendilerle köleler arasındaki ilişki söz konusudur. İkinci durumda ise Arap olmayan bütün Müslümanlar söz konusudur. İkinci durum sadece Hanefi fıkhında yer alan bir uygulamadır.

Vela kapsamında ortaya çıkan sözleşme için yapılan genel adlandırma ise muvalat akdi şeklindedir. Muvalat akdi için geçmişten beri çeşitli tanımlar yapılmaktadır. Vela müessesesi içerisinde yer alan muvalat akdi çeşitli bakımlardan sigortaya benzemektedir. Bu benzerlikleri aşağıdaki gibi özetlemek mümkündür;

     *  Muvalat akdinde himaye etmeyi kabul eden kişi himaye ettiği kişinin başına gelecek bir zararı aynen sigortada olduğu gibi tazminle yükümlüdür.

     *  Muvalat akdinde himaye eden himaye ettiği kişinin mirasına mirasçıdır. Bu mirasçılığı üstlendiği diyet yükümlülüğünün karşılığıdır. Bu bakımdan sigortadaki prim-ödenen zarar ilişkisine benzer.

     *  Gerek sigortada gerekse muvalat akdinde bilinen bir tehlike yoktur, ihtimal dâhilinde olan tehlikeler vardır.

     *  Her iki akitte de zarara karşı taahhüt edilen bedel (sigortada prim, muvalatta miras hakkı), zarar meydana gelmedi diye geri talep edilemez.

     *  Bu sayılan hususlar dair aralarındaki en önemli fark, sigorta primleri sözleşme imzalandığı andan itibaren ödenmeye başlar. Muvalat akdinde ise sigorta primine benzetilen miras hakkı ise ancak himaye edilen kişi ölünce himaye edenin fiilen kullanabileceği bir haktır.

Sağlıcakla kalın efendim.


MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


SON DAKİKA HABERLER

ANKET

Yeni İnternet Sitemizi Beğendiniz mi?

  • S.Lig
  • 1.Lig
  • 2.Lig Kırmızı
  • 2.Lig Beyaz
    Takımlar O G B M Av P
1 Galatasaray 8 7 1 0 14 22
2 Göztepe 8 5 1 2 5 16
3 Akhisar Bld. Genç. 8 5 1 2 4 16
4 Medipol Başakşehir 8 5 1 2 2 16
5 Fenerbahçe 8 4 2 2 5 14
6 Beşiktaş 8 4 2 2 4 14
7 Kayserispor 8 4 2 2 3 14
8 Bursaspor 8 4 0 4 3 12
9 Demir Grup Sivasspor 8 4 0 4 0 12
10 Aytemiz Alanyaspor 8 3 1 4 -1 10
11 Trabzonspor 8 2 3 3 -4 9
12 Karabükspor 8 2 2 4 -2 8
13 Yeni Malatyaspor 8 2 2 4 -3 8
14 Kasımpaşa 8 2 2 4 -4 8
15 Atiker Konyaspor 8 2 1 5 -3 7
16 Gençlerbirliği 8 2 1 5 -8 7
17 Antalyaspor 8 1 3 4 -5 6
18 Osmanlıspor FK 8 1 1 6 -10 4
Şampiyonlar Ligi
UEFA
Alt Lig
    Takımlar O G B M Av P
1 Ümraniyespor 8 5 2 1 7 17
2 Giresunspor 8 4 4 0 7 16
3 Altınordu 8 4 2 2 7 14
4 MKE Ankaragücü 8 4 2 2 4 14
5 Çaykur Rizespor 8 4 2 2 3 14
6 Vartaş Elazığspor 8 4 2 2 3 14
7 Adana Demirspor 8 4 2 2 2 14
8 Adanaspor 8 4 1 3 -2 13
9 Balıkesirspor 8 3 3 2 2 12
10 İstanbulspor 8 3 2 3 0 11
11 Erzurum BB 8 2 3 3 -3 9
12 Samsunspor 8 2 3 3 -3 9
13 Boluspor 8 2 2 4 -1 8
14 Gazisehir Gaziantep FK 8 1 4 3 1 7
15 Manisaspor 8 2 1 5 -3 7
16 Eskişehirspor 8 1 4 3 -4 7
17 Denizlispor 8 1 2 5 -7 5
18 Gaziantepspor 8 1 1 6 -13 4
    Takımlar O G B M Av P
1 Menemen Belediyespor 2 2 0 0 5 6
2 Keçiörengücü 2 2 0 0 4 6
3 Amed Sportif 2 1 1 0 7 4
4 Afjet Afyonspor 2 1 1 0 2 4
5 Sivas Belediyespor 2 1 1 0 2 4
6 Tokatspor 2 1 1 0 2 4
7 İnegölspor 2 1 1 0 1 4
8 Bucaspor 2 1 0 1 2 3
9 Sancaktepe Belediyespor 2 1 0 1 1 3
10 Etimesgut Belediyespor 2 1 0 1 1 3
11 Bodrumspor 2 1 0 1 0 3
12 Hatayspor 2 1 0 1 -1 3
13 Kocaeli Birlik Spor 2 1 0 1 -2 3
14 Tuzlaspor 2 0 1 1 -3 1
15 Sarıyer 2 0 0 2 -3 0
16 Kastamonuspor 2 0 0 2 -4 0
17 Eyüpspor 2 0 0 2 -5 0
18 Mersin İdmanyurdu 2 0 0 2 -9 0
    Takımlar O G B M Av P
1 Altay 2 2 0 0 5 6
2 Bandırmaspor 2 2 0 0 4 6
3 Sanliurfaspor 2 2 0 0 4 6
4 Gümüşhanespor 2 2 0 0 2 6
5 Kırklarelispor 2 1 1 0 1 4
6 Karşıyaka 2 1 1 0 1 4
7 Fethiyespor 2 1 1 0 1 4
8 Konya Anadolu Selçukspor 2 1 0 1 1 3
9 Nazilli Belediyespor 2 1 0 1 -1 3
10 Zonguldak Kömürspor 2 1 0 1 -3 3
11 Sakaryaspor 2 0 2 0 0 2
12 Bugsaşspor 2 0 1 1 -1 1
13 Hacettepe Spor 2 0 1 1 -1 1
14 Pendikspor 2 0 1 1 -2 1
15 Fatih Karagümrük 2 0 0 2 -2 0
16 Kahramanmaraşspor 2 0 0 2 -2 0
17 Silivrispor 2 0 0 2 -3 0
18 Niğde Belediyespor 2 0 0 2 -4 0

BURÇLAR

(21 Mart - 20 Nisan)

Koç Burcunun 17.10.2017 Günlük Yorumu

(21 Nisan - 21 Mayıs)

Boğa Burcunun 17.10.2017 Günlük Yorumu

(22 Mayıs - 22 Haziran)

İkizler Burcunun 17.10.2017 Günlük Yorumu

(23 Haziran - 22 Temmuz)

Yengeç Burcunun 17.10.2017 Günlük Yorumu

(23 Temmuz - 22 Ağustos)

Aslan Burcunun 17.10.2017 Günlük Yorumu

(23 Ağustos - 22 Eylül)

Başak Burcunun 17.10.2017 Günlük Yorumu

(23 Eylül - 22 Ekim)

Terazi Burcunun 17.10.2017 Günlük Yorumu

(23 Ekim - 21 Kasım)

Akrep Burcunun 17.10.2017 Günlük Yorumu

(22 Kasım - 21 Aralık)

Yay Burcunun 17.10.2017 Günlük Yorumu

(22 Aralık - 21 Ocak)

Oğlak Burcunun 17.10.2017 Günlük Yorumu

(22 Ocak - 19 Şubat)

Kova Burcunun 17.10.2017 Günlük Yorumu

(20 Şubat - 20 Mart)

Balık Burcunun 17.10.2017 Günlük Yorumu

NAMAZ VAKİTLERİ
yukarı çık